TK Park เสริมพลังร้านหนังสืออิสระ ให้การอ่านเติบโตจากชุมชน
สถาบันอุทยานการเรียนรู้ (TK Park) สนับสนุนการจัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่านผ่านเครือข่ายร้านหนังสืออิสระในภูมิภาค ภายใต้โครงการสร้างเสริมระบบนิเวศหนังสือและการอ่านในภูมิภาค จำนวน 23 โครงการ จากร้านหนังสือ 22 ร้าน ในพื้นที่ 14 จังหวัด เพื่อเสริมบทบาทร้านหนังสืออิสระให้เป็นพื้นที่อ่าน พื้นที่เรียนรู้ และพื้นที่พบปะของชุมชน
การสนับสนุนครั้งนี้เป็นส่วนหนึ่งของแนวทางการทำงานของ TK Park ที่ให้ความสำคัญกับการกระจายโอกาสการเรียนรู้ผ่านภาคีในพื้นที่ โดยเปิดโอกาสให้ร้านหนังสืออิสระออกแบบกิจกรรมจากความเข้าใจเมือง ชุมชน และกลุ่มผู้อ่านของตนเอง ทำให้การส่งเสริมการอ่านเกิดขึ้นในพื้นที่ที่ผู้คนคุ้นเคย และเชื่อมโยงกับชีวิตประจำวันได้อย่างเป็นธรรมชาติ
นายวัฒนชัย วินิจจะกูล รักษาการผู้อำนวยการสถาบันอุทยานการเรียนรู้ กล่าวว่า “การสร้างวัฒนธรรมการอ่านให้เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องต้องอาศัยเครือข่ายในพื้นที่ ร้านหนังสืออิสระเป็นภาคีที่ใกล้ชิดกับผู้อ่าน เข้าใจความสนใจของชุมชน และสามารถทำให้หนังสือกลายเป็นจุดเริ่มต้นของกิจกรรมการเรียนรู้ได้หลากหลาย TK Park จึงให้ความสำคัญกับการสนับสนุนร้านหนังสือเหล่านี้ในฐานะกลไกสำคัญของระบบนิเวศการอ่านในภูมิภาค”
ร้านหนังสืออิสระในแต่ละพื้นที่มีบทบาทใกล้ชิดกับชีวิตของผู้อ่านและชุมชน เป็นพื้นที่ที่ผู้คนสามารถเข้ามาอ่าน คิด พูดคุย ทดลอง และแลกเปลี่ยนประสบการณ์ผ่านกิจกรรมการเรียนรู้หลากหลายรูปแบบ ตั้งแต่วงสนทนาหนังสือ เวิร์กชอป งานเล่านิทาน การทำหนังสือทำมือ กิจกรรมสำหรับเด็กและครอบครัว ไปจนถึงการอ่านเมือง ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น งานคราฟต์ ธรรมชาติ มังงะ และประเด็นร่วมสมัย
ในช่วงต้นเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา กิจกรรมหลายแห่งเริ่มต้นจากการอ่านกับเด็ก ครอบครัว และครูปฐมวัย เช่น โครงการ “มหัศจรรย์แห่งการอ่านเพื่อพัฒนาการเด็กอย่างยั่งยืน” โดยร้านหนังสือเล็กๆ จังหวัดเชียงใหม่ ที่จัดกิจกรรมต่อเนื่อง ทั้งรถนิทานของครูชีวัน วิสาสะ กิจกรรมปลดล็อกปัญหาการอ่านในเด็กปฐมวัย และกิจกรรมเล่านิทานที่เชื่อมโยงกับพัฒนาการสมองและ EF กิจกรรมกลุ่มนี้ทำให้การอ่านขยายจากบ้านไปสู่โรงเรียน ห้องเรียน และผู้ทำงานด้านพัฒนาการเด็กโดยตรง
ในอีกด้านหนึ่ง หลายโครงการใช้หนังสือเป็นจุดเริ่มต้นในการชวนผู้คนกลับไปมองเมืองและความทรงจำของตนเอง เช่น ร้านหนังสือท้ายตลาด จังหวัดชลบุรี ที่จัดวงสนทนาเรื่องบ้านเมืองและพื้นที่บูรพา Book Re:public จังหวัดเชียงใหม่ ที่ต่อยอดจากหนังสือ “นางเมือง” ไปสู่การพูดคุยเรื่องประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมไทใหญ่ ภาษา ดนตรี และวรรณกรรม รวมถึงร้านน้ำพุบุ๊คสโตร์ จังหวัดบุรีรัมย์ ที่จัดกิจกรรมเล่าเรื่องเมืองผ่านภาพถ่ายเก่าในช่วงเวลาที่รถไฟเดินทางมาถึงบุรีรัมย์ กิจกรรมเหล่านี้ทำให้การอ่านเชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์ท้องถิ่น และเปิดพื้นที่ให้ผู้คนได้แลกเปลี่ยนความทรงจำร่วมของเมือง
ขณะเดียวกัน การอ่านยังถูกเชื่อมโยงเข้ากับงานสร้างสรรค์และภูมิปัญญาท้องถิ่น เช่น ร้านสะเลเตบุ๊คส์ จังหวัดสกลนคร ที่จัดเวิร์กชอปงานคราฟต์จากเชือกฝ้ายสีคราม และร้านบ้านหนังสือดี จังหวัดอุบลราชธานี ที่เริ่มต้นกิจกรรมนิทานทำมือจากเรื่องเล่าชุมชน ทั้งการเปิดตัวนิทาน การเสวนาเรื่องนิเวศการเรียนรู้ และการชวนผู้เข้าร่วมพัฒนาทักษะด้านภาพ การเล่าเรื่อง และการทำหนังสือ กิจกรรมเหล่านี้ทำให้การอ่านเดินออกจากหน้ากระดาษ ไปสู่การลงมือทำและการสร้างสรรค์ผลงานของคนในพื้นที่
อีกหนึ่งมิติที่น่าสนใจคือการใช้ร้านหนังสือเป็นพื้นที่สนทนากับประเด็นร่วมสมัย เช่น Anyway Café จังหวัดเชียงใหม่ ที่จัด Book Club ชวนคุยเรื่อง grooming กับ Gen Z ผ่านวัฒนธรรมร่วมสมัย และร้านหนังสือพิมพ์ ศูนย์ข่าวสาร ท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี ที่จัด Book Club Online ต่อเนื่องในหลายหัวข้อ กิจกรรมเหล่านี้ทำให้การอ่านกลายเป็นพื้นที่ปลอดภัยสำหรับการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ ความสนใจ และคำถามของผู้คนหลากหลายกลุ่ม
จากกิจกรรมที่เริ่มต้นไปแล้วในหลายจังหวัด โครงการนี้แสดงให้เห็นศักยภาพของร้านหนังสืออิสระในฐานะภาคีสำคัญของการส่งเสริมการอ่านในระดับพื้นที่ ร้านหนังสือแต่ละแห่งสามารถออกแบบกิจกรรมที่เชื่อมโยงหนังสือกับเด็ก ครอบครัว โรงเรียน ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น งานสร้างสรรค์ และประเด็นร่วมสมัยได้อย่างหลากหลาย
ในระยะต่อไป เครือข่ายร้านหนังสืออิสระจะยังคงจัดกิจกรรมต่อเนื่องในหลายจังหวัด ทั้งกิจกรรมสำหรับเด็กและครอบครัว เวิร์กชอปการเล่าเรื่องและการทำหนังสือ กิจกรรมอ่านเมืองและประวัติศาสตร์ท้องถิ่น เทศกาลอ่านในพื้นที่ธรรมชาติและริมแม่น้ำ รวมถึงวงสนทนาที่เปิดพื้นที่ให้คนรุ่นใหม่และชุมชนได้แลกเปลี่ยนความคิดผ่านหนังสือ
ตัวอย่างกิจกรรมที่จะเกิดขึ้นต่อเนื่อง ได้แก่ การพัฒนานิทานทำมือและต้นฉบับหนังสือโดยร้านบ้านหนังสือดี จังหวัดอุบลราชธานี เวิร์กชอประบายสีจาก Pigment ธรรมชาติ โดยร้านสะเลเตบุ๊คส์ จังหวัดสกลนคร กิจกรรม “อ่าน | เปลี่ยน | แปลง”โดย PageOne Reading Space จังหวัดชลบุรี สัปดาห์อ่านริมโขงหนองคาย โดย Nongkhai & Friends จังหวัดหนองคาย Khao Yai Book Fest 2026 “อ่านเขา อ่านเรา” โดยร้าน So Good ’N Green จังหวัดนครราชสีมา ค่ายสัมภาษณ์–ความเรียงเพื่อสร้างนักเล่าเรื่องพลเมือง โดยร้านหนังสือบ้านๆ น่านๆ จังหวัดน่าน รวมถึงกิจกรรมมังงะทอล์คและชุมชนการอ่านของร้านชอบอ่านจัง จังหวัดสงขลา
แนวทางดังกล่าวช่วยให้การส่งเสริมการอ่านไม่หยุดอยู่ที่กิจกรรมเฉพาะครั้ง แต่ค่อยๆ ขยายเป็นเครือข่ายพื้นที่เรียนรู้ขนาดเล็กในชุมชน ซึ่งเป็นฐานสำคัญของการสร้างระบบนิเวศการอ่านในภูมิภาคให้เติบโตอย่างต่อเนื่อง
TK Park มุ่งให้การส่งเสริมการอ่านเติบโตผ่านเครือข่ายที่หลากหลาย ทั้งนักอ่าน นักเขียน ร้านหนังสือ ผู้สร้างสรรค์กิจกรรม ครอบครัว เยาวชน ครู และชุมชนท้องถิ่น เพื่อให้หนังสือและการเรียนรู้มีพื้นที่ในชีวิตประจำวันของผู้คนมากขึ้น และช่วยให้วัฒนธรรมการอ่านในภูมิภาคเติบโตจากคนทำงานจริงในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง
